Wolkenkrabbers, het woord zegt het al, gebouwen die tot aan de wolken reiken. Wat een durf, en maar stapelen, als kinderen met een blokkentoren: “kijk eens hoe hoog ik kan”, op het gevaar af dat andere kinderen reuze zin krijgen het hele bouwsel omver te gooien – sinds 9/11 weten we maar al te goed dat zoiets niet alleen aan kinderen is voorbehouden. Een wonder dat het niet vaker gebeurt, de verleiding is groot. Al die fantastische wolkenkrabbers, in New York, Chicago, Singapore, Hongkong, Shanghai, Dubai, noem maar op, zinnebeelden van het grootkapitaal, prestigeobjecten van multinationals en banken, gewaagde ontwerpen van wereldberoemde architecten.
Tussen haakjes, elkaar de loef afsteken met torenhoge gebouwen is niet alleen van deze tijd. In de dertiende eeuw deden rijke families in het Toscaanse stadje San Gimignano niet anders. Daar kwam de hoogste toren tot 70 m. In het naburige Lucca werden eikenbomen op de torens neergezet om ze nog hoger te maken.
Stel dat het horrorscenario van een wereldwijde economische crisis bewaarheid wordt – zoals de voorspelde horrorwinter nu eindelijk is aangebroken – dan zullen al die kapitale gebouwen leeg komen te staan, langzaamaan af brokkelen en op den duur instorten. Zo ging het ooit met het Forum Romanum, de Acropolis, Persepolis, Babylon, zinnebeelden van vergane glorie.
Daarvan geeft Rik Smits (1982) in Galerie Ronmandos alvast een voorproefje. Op manshoge, minitueus uitgewerkte tekeningen verbeeldt hij gebieden vol lege gebouwen en wolkenkrabbers, onbeweeglijke auto’s op kaarsrechte wegen, een zeppelin in de lucht, geen mens te zien, het ziet er doods uit. Hier en daar is het verval al zichtbaar: gaten in een muur en als enig levend element opkomend onkruid.
Die toekomst is al zichtbaar in Amsterdam Z.O., een heel gebied met lege kantoorgebouwen. Voordat het verval daadwerkelijk intreedt zou het toch mooi zijn als daar kunstenaars en ander creatief volk introkken. Kunstenaarsstad Zuidoost, een utopie.
Op de tentoonstelling hangen ook afbeeldingen van maquettes van Constant (Nieuwenhuys, 1920-2005) van zijn grote project New Babylon, een stad van de nabije toekomst, waar de creativiteit van de mens tot volle wasdom zou komen, zou móeten komen, nu de tijd was aangebroken dat machines het meeste werk deden en de mens over meer vrije tijd beschikte dan ooit. Een stad waar de mens zou kunnen spelen en wonen naar eigen inzicht, zeggenschap zou hebben over zijn eigen leven. Het is er nooit van gekomen. Heel even misschien, in de jaren zestig, toen Amsterdam bruiste van de creativiteit en alles mogelijk leek. Die tijd is voorbij. De stad is allang niet meer van ons en iedereen is druk druk druk. Ondanks nog meer tijdsbesparende machines.
Het is wel ironisch dat uitgerekend op een van de meest onherbergzame plekken in Den Haag, bij het kille Centraal Station en ongenaakbare ministeriegebouwen, een complex met de naam New Babylon verrijst. Een torenflat met dure ‘residences’, ‘business centres’, ‘offices’ en ‘shopping malls’. Niks spelende mens. Alles voor de werkende en consumerende mens.
Simon Vinkenoog met Constant in gesprek over New Babylon (1962):
http://eeuwvandestad.nl/archives/285
Meer over New Babylon in Den Haag:
http://www.newbabylon.nl/
Rik Smits: Above the Clouds
Constant: New Babylon 1956-1974
tot 18 februari in Galerie Ron Mandos, Prinsengracht 282, Amsterdam
http://www.ronmandos.nl/exhibition/current
http://www.riksmits.net/
Kunst is overal 