Bijna ongemerkt heeft Amsterdam er het afgelopen jaar een mooi kunstcentrum (oftewel Arts Centre, in goed Nederlands) bij gekregen: De Appel, op de Prins Hendrikkade 142. Het interieur is gloednieuw, maar het gebouw heeft een rijke geschiedenis. In de Gouden Eeuw eigendom van een puissant rijke tabakshandelaar, vervolgens sociëteit voor zeevarenden, in de jaren dertig clubhuis voor de A.J.C., de Arbeiders Jeugd Centrale. In de jaren zestig, voor wie het nog weet, werd het Fantasio, dé plek voor de underground cultuur, waar jongeren zittend of liggend op Oosterse tapijtjes een stickie konden roken; daarna werd het Meditatiecentrum De Kosmos, met vegetarische keuken, theehuis met onvergetelijke worteltaart, sauna en vele alternatieve cursussen.
omslag tijdschrift van De Kosmos
Na het verdwijnen van De Kosmos huisde er tot voor kort het Nationaal Pop Instituut en het Nederlands Jazz Archief.
Voor de complete geschiedenis van het gebouw zie:
http://www.deappel.nl/dox/infopage_docs/29/de_vele_levens_van_prins_hendrikkade_142.pdf
Ook De Appel zelf kent een voorgeschiedenis, weliswaar niet zo lang, maar wel belangrijk. Van 1975 tot 1983 was het volgens de kunstenaar Thom Puckey (van de Lens Trees, links boven in de hoek van dit blog) ‘hét centrum voor de Europese performance, de plaats waar het allemaal gebeurde’. Bij een van die performances wisselde Marina Abramovic van rol met een raamprostituee, waarbij zij plaats nam achter het raam en de prostituee in het kunstcentrum op de Brouwersgracht.
Rolverwisseling I, foto: © Frank Uwe Laysiepen, Amsterdam
In die periode waren er in De Appel meer nieuwe kunstuitingen te zien, zoals installaties, video’s en projecten, van onder anderen Lawrence Wiener, Nan Hoover, Madelon Hooykaas & Elsa Stanfield, Lydia Schouten. Opvallend veel vrouwelijke kunstenaars hielden zich toen bezig met deze nieuwe vormen van kunst. Misschien als gevolg van de tweede feministische golf, en omdat het vrijwel onontgonnen gebieden waren, nog niet door mannelijke kunstenaars geannexeerd.
Daarna zat De Appel jarenlang op de Nieuwe Spiegelgracht, van waaruit het jonge curatoren de wereld in stuurde.
In het nieuwe gebouw zagen wij een prachtige video van de Engelse kunstenares Zarina Bhimji. Beelden van desolate gebouwen met verstofte stapels paperassen, vervallen villa’s waar de wind doorheen blaast, nooit afgebouwde houten schepen aan een riviermonding onder een loodgrijze hemel, begeleid door flarden Indiase muziek, stemmen. Dit ging ook over geschiedenis, je kon je voorstellen hoe er in de nu lege ruimtes met muren vol scheuren eens gezinnen woonden, vol verwachting naar de toekomst. De video is tegelijkertijd een verslag van de reis van haar vader, die ooit uit Mumbai vertrok voor een betere toekomst in een ver land.
Zarina Bhimji, Yellow Patch, 2011.
(beeld uit de 35mm film)
Kunst is overal 