Helemaal naar Metz voor één gebouw? Nou ja, als je toch door Noord Frankrijk rijdt is het op z’n minst de omweg waard. Vaak ziet een gebouw er op foto’s spectaculairder uit dan in werkelijkheid – veel kleiner dan gedacht, of andere gebouwen staan in de weg – maar het nieuwe Pompidou museum stelde in het echt niet teleur, integendeel. Midden op een grote lege vlakte staat het daar, fragiel en luchtig, alsof het toevallig vanuit de ruimte op die plek is neergedaald. Eén windvlaag en de sierlijk golvende overkapping zeilt door de lucht, zo gewichtloos doet het aan. Het dak vouwt zich beschermend over de lichte kijkdoos die er anders op zijn vele pootjes vandoor zou kunnen gaan.
Van dichtbij zie je pas hoe groot en stevig het hele gebouw eigenlijk is. Het werd ontworpen door de Japanse architect Shigeru Ban. De dakconstructie, een van de grootste en meest ingewikkelde ter wereld, is geïnspireerd op de vorm van een Chinese hoed die de architect in Parijs op straat vond. Een mooi voorbeeld van serendipiteit en van een creatieve geest.
Centre Pompidou, Metz
Binnen is het ook fijn rondkijken. Wij zagen de tentoonstelling Views from Above, over de kunstenaarsblik op de wereld vanaf grote hoogte. In 1860 beschreef de fotograaf Nadar hoe hij vanuit een hete luchtballon de aarde zag: ‘…als een onbegrensd tapijt, zonder begin of eind’. Deze panoramische blik betekende een breuk met het kijken vanuit een vast punt, een centraal perspectief, wat westerse kunstenaars al vanaf de Renaissance gewend waren te doen. Vanuit een ballon of een vliegtuig wisselt het uitzicht op een landschap voortdurend, het is een aaneenschakeling van niet meer van elkaar te onderscheiden vlakken, banen, reliëfs. Luchtfoto’s gemaakt tijdens de eerste wereldoorlog om bepaalde gebieden in kaart te brengen, hebben er voor een deel toe bijgedragen dat avant-garde kunstenaars abstract werk gingen maken, met alleen lijnen, vormen en kleuren. Vanaf de jaren zeventig waren er kunstenaars die zelf ingrepen in een landschap, zoals Robert Smithson met zijn Spiral Jetty in een zandafgraving bij Emmerschans, Richard Serra met Sea Level bij Zeewolde, Marinus Boezem met De Groene Kathedraal in de buurt van Almere. Hun werk is het mooist te zien vanaf een hoogte, of beter nog vanuit de lucht. Sommige kunstenaars waren zelf vlieger, onder wie Sam Francis, die zijn blik op de landschappen onder zich omzette in grote abstracte werken en James Turrell, die ons met zijn Skyscapes laat delen in zijn fascinatie voor de hemel en wolkenluchten. Zelf vind ik het altijd weer een vreemde sensatie als je opstijgt van Schiphol en neerkijkt op de blokkendozen van de stad waar je zo even nog door de straten liep, maar waar vanaf zekere hoogte geen levend wezen meer te zien is. Hoe hoger je komt hoe meer de aarde een abstractie wordt. En dan bestaat je werkelijkheid een paar uur lang alleen uit een cocon vol mensen en een raampje met uitzicht op de wolken.
Around the Blues, 1957/62, Sam Francis 1923-1994
De Groene Kathedraal (1978-1996) van Marinus Boezem
Views from Above, tot 7 oktober 2013, Centre Pompidou Metz
Kunst is overal 