Van het Belvédère in Wenen mocht het Gemeentemuseum Den Haag een tijdje de Judith van Gustav Klimt lenen. Hoe ze in Wenen werd getoond weet ik niet, maar in Den Haag is dat in grote stijl, zoals het een Grande Dame uit het fin de siècle van Wenen betaamt. In een halfduistere zaal, omgeven door honderden opgloeiende goudkleurige perfumflacons, verschijnt ze aan ons als een in goud gevatte icoon. Ons, nederige toeschouwers, beziet ze hautain, het afgehakte hoofd van Holofernes achteloos in haar ene hand. Of is het meer een wellustige blik, op haar wangen een blos van seksuele opwinding? Die dubieuze blik, verleidelijk, sensueel, spottend, triomfantelijk, maakt haar zo fascinerend; het was dan ook deze blik die indertijd voor ophef zorgde. In plaats van een vrome bijbelse Judith die haar leven riskeerde om haar volk te redden, schilderde Klimt een femme fatale, die er duidelijk genoegen in schept de man die ze verleid heeft te doden. Het kwam overeen met het toen heersende idee over de vernietigende kracht van de vrouwelijke seksualiteit, waaraan de man willoos was overgeleverd en dat zijn ondergang kon betekenen. Wat vonden de vrouwen in die tijd daar eigenlijk zelf van? De spreekuren van Dr. Freud zaten vol met hysterische vrouwen vanwege hun onderdrukte seksuele verlangens.
Judith I (1901) Gustav Klimt
In de tegenover liggende zaal hangt het grote portret van Egon Schiele’s vrouw Edith. Ze ziet er ingetogen en ook een beetje onhandig uit. Ik vraag me af of de schilder haar graag zo wilde zien, of dat ze werkelijk zo was. Eerlijk gezegd denk ik het eerste, weinig schilders portretteren hun eigen vrouw als een sensueel wezen. In ieder geval, Schiele’s portretten van andere vrouwen zijn weinig verhullend, de meeste hard en erotisch, soms bijna pornografisch.
De zaal van Edith is licht en ruim, rondom behangen met gestreepte lichte gordijnstof, dezelfde als de stof van haar jurk op het schilderij. De strepen van de gordijnen zijn aan één kant van de zaal vervaagd, alsof ze jarenlang voor een raam hebben gehangen. Het is een mooie theatrale tegenstelling, deze zonnige ruimte na de zwoele duisternis van de Judithzaal.
Edith Schiele in een gestreepte jurk, (1915), Egon Schiele
De tussenliggende zalen zijn uitgevoerd in de stijl van de Wiener Secession, de vloeren, de wanden in zwartwit patronen, aan de wanden tekeningen en affiches van Klimt en Schiele, in het midden een vitrine met enkele sieraden van de Wiener Werkstätte.
De hele tentoonstelling is een waar Gesamtkunstwerk: theater, decor en kunst ineen. Een klein juweel.
Judith en Edith, Gemeentemuseum Den Haag, tot en met 19 juni 2016
Kunst is overal 