Genoeg kastelen, kunstig gebouwd en bomvol kunstschatten, meest van lang geleden. Het was vakantietijd en de belangstelling was groot. Bussen vol, die zich door pittoreske straatjes heen persten, hier en daar tegen met rozen begroeide muren aanschampend. Even dachten we erover om Chenonceaux te bezoeken, maar de gigantische rijen bij de kassa’s schrokken ons af. Wij hielden het voor gezien en we zijn verder gegaan. Pas in Nantes, aan de monding van de Loire, wakkerde onze liefde voor de kunst weer aan.
Hier geen kastelen, maar een flatgebouw van Le Corbusier, en nieuwe kunstwerken speciaal gemaakt voor plekken langs de rivier. Aan de overkant van het water was het Maison Radieuse van Corbusier al van verre zichtbaar. Op de karakteristieke schuine poten en met de in primaire kleuren geverfde vlakken staat het middenin een wat verwilderd groen gebied. Ik moet zeggen, het zag er sympathiek uit. Michel Houellebecq denkt daar anders over. In De kaart en het gebied (p. 175) noemt hij Le Corbusier een architect ‘die onvermoeibaar doorging met het bouwen van concentratiekampachtige ruimten, verdeeld in identieke cellen die hooguit goed waren voor een modelgevangenis’. Aan een oudere vrouw die naar buiten kwam vroeg ik hoe ze het vond om daar te wonen. “Ik woon hier al veertig jaar met veel plezier, dat zegt genoeg,” antwoordde ze. Peter ontdekte dat er langs de betonnen trap naar de eerste verdieping speciale gootjes waren aangebracht om het water weg te laten lopen. Dat betekent toch liefdevolle aandacht voor kleine, maar op de lange duur onmisbare details.
Al fietsend langs de oever van de Loire zagen we een ‘blob’achtig bouwsel van Joep van Lieshout. Naast het strakke architectuur instituut van Nantes leek het op een stuk uitgespuugd kauwgom. Verderop langs het water een serie ringen van Daniel Buren die ‘s avonds verlicht waren. In het donker deden ze denken aan Olympische ringen. De bars aan de overkant zagen er spannender uit, met in rood neon oplichtende namen als Le Feeling, Dolce Vita, Le Kimberley, in de deurposten welgevormde silhouetten van sigaretten rokende dames.
Met de fiets op een veerpont naar een verderop gelegen deel van de monding, waar we na een lunch met oesters en Muscadet sur Lie in een van de vele chique restaurants aan de waterkant, doorreden naar Le Pendule van de Zwitserse kunstenaar Roman Signer. Op een voormalige betonfabriek beweegt een pendule als de slinger van een klok onophoudelijk heen en weer. Volgens de kunstenaar duidt deze klok zonder tijdsaanduiding de langzame verbrokkeling van het gebouw aan, de onvermijdelijke vergankelijkheid van mensen en dingen, maar ook het doorlopend stromen van de rivier. Mooie symboliek. Op het terrein naast het kunstwerk bevond zich een kampement met sjofele caravans, oude auto’s, donkere kinderen op blote voeten die met stenen en takjes op de grond speelden. Vergeefs probeerden een paar mannen een van de roestige auto’s aan de praat te krijgen. Ze spraken een Slavische taal. Waarschijnlijk was dit de tijdelijke verblijfplaats van een van de vele door Sarkozy met €300 weggestuurde groepen Roemeense zigeuners, die direct daarna weer naar Frankrijk terugkeerden…ook een soort slingerbeweging.
De plek is goed gekozen. In zijn werk houdt Roman Signer (1938) zich bezig met het uitproberen van natuurkundige principes. Op een video is bijvoorbeeld een tafeltje te zien, dat met twee poten boven een rivier hangt. Nu en dan stroomt er water uit de twee poten en helt het tafeltje door de kracht van het water naar achteren. Ooit ontstak hij een vuurwerkraket aan een kar op een spoorrails die verderop een volgende kar in beweging zette, die kar duwde weer een andere kar aan, net zo ver als die dag was toegestaan door de Zwitserse spoorwegen. Anders was het zeker doorgegaan, tot in…wie zal het zeggen. Zo is er nog veel meer. De meesten van ons denken wel eens: “hoe zou het zijn als je zus of zo eens zou doen”, maar daar blijft het bij. Kennelijk hebben we belangrijker zaken aan ons hoofd. Gelukkig gaat Signer altijd wel verder. In Nederland heeft het Bonnefanten museum werk en video’s van hem. Op internet zijn op You Tube vele filmpjes te bekijken.
zie ook:
Kunst is overal 