Als je zwart bent en je woont in Amerika, dan heb je heb je meer dan één verhaal. Meestal zijn het geen fijne verhalen. Zoals dat van George Floyd, een zwarte man, doodgedrukt door een witte politieagent, om een vermeend vergrijp. Of van zwarte vaders, die hun zoons waarschuwen om niet met een hoodie over hun hoofd de straat op te gaan, want het kan hun dood betekenen. Even bracht een zwarte president hoop, maar tegenwoordig, onder de kwaadwillige leiding van de huidige president, laaien latente haat en raciale tegenstellingen weer op. In deze tijd van Black Lives Matter- demonstraties en de verhalen die los komen, is het geen gek idee om in Amersfoort de tentoonstelling Tell me your story, over honderd jaar zwarte Amerikaanse kunst, te gaan bekijken. Het toont de levens en ideeën van zwarte Amerikanen, door zwarte kunstenaars weergegeven in figuratieve en verhalende kunstwerken. Veel gaat over onrecht, misstanden, geweld, verzet, hoop en trots. Met het oog op de geschiedenis van zwart Amerika is dat ook wat je verwacht. Maar niet al het werk draagt een expliciete boodschap uit, het gaat ook over het dagelijks leven, een gezin aan tafel, haaiige vrouwen aan de bridgetafel, een liefdevol portret van een ouder echtpaar. Ik realiseerde mij dat ik haast geen kunstwerken ken met zwarte mensen in gewone, dagelijkse situaties. Op het eerste gezicht ziet het er voor mij ongewoon uit, exotisch bijna.
Een van de ongeveer vijftig kunstenaars op deze tentoonstelling is Kara Walker (1969). De boodschap in haar werk is overduidelijk. Met uitgeknipte zwarte bewegende figuurtjes tegen een witte achtergrond verbeeldt ze verhalen over geweld en slavernij. Hierop krijgt ze steeds vaker kritiek van zwarte Amerikanen, die genoeg hebben van dit soort negatieve connotaties
Het heeft lang geduurd voordat de grote kunstwereld belangstelling toonde voor zwarte kunstenaars. Maar dat veranderde toen de oorspronkelijk uit Nigeria afkomstige curator Okwui Enwezor op de Documenta in Kassel en de Biënnale van Venetië werk van zwarte kunstenaars liet zien. Sindsdien brengt het werk van bijvoorbeeld Kara Walker en Kehinde Wiley grote bedragen op. Vooral Wiley is tegenwoordig een veel gevraagd kunstenaar, met zijn levensgrote portretten van zwarte mannen en vrouwen in klassieke poses, naar voorbeeld van schilderijen van oude meesters. Wiley portretteert jonge zwarte mannen en vrouwen die hij op straat tegen komt. Hij zegt dat hij gewone zwarte mannen en vrouwen op een glorieuze manier wil tonen, zodat zwarte mensen trots kunnen zijn op de prachtige afbeeldingen van personen die op hen lijken. De bekroning op zijn werk was de opdracht voor een portret van Obama. Op de tentoonstelling hangt van Wiley een groot portret van een zwarte man in poloshirt, poserend als een klassieke zegenende christusfiguur.
Enkele video’s
Tell Me Your Story, 100 jaar storytelling in Afrikaans-Amerikaanse kunst, Kunsthal KAdE, Amersfoort, tot 31 augustus 2020
Kunst is overal 