herman de vries naakt met vriendin in landschap
Je moet er maar opkomen. Een groot blad papier onder een boom, de blaadjes die her en der op het papier vallen plak je vast, een lijst er omheen en ziedaar, een kunstwerk. En ja, het is mooi. Dan kan je wel denken ‘dat kan ik ook’, maar zo werkt het niet. Want het werd namelijk al bedacht en gedaan. Evenals een strakke rij recht afgezaagde rozentakken, talloze variëteiten grassen op een minimaal stukje grond, verschillende kleuren aarde, ingelijst aan de museumwand, een tapijt van rozenknoppen op de vloer. Het is de neerslag van vele jaren lang kunstenaarschap en leven met de natuur, vanuit de gedachte dat er in de natuur geen waardeoordelen bestaan, dat de dingen zijn zoals ze zijn, niet meer en niet minder. Vandaar ook de naam van de kunstenaar, herman de vries, zonder hoofdletters. Immers hoofdletters drukken een hiërarchie uit en zijn eigennaam betekent niet meer dan de naam van een plant, vindt hij. Een schijnbaar eenvoudige opvatting, maar met vergaande consequenties. Want wie niet meer denkt in categorieën van mooi of lelijk, kunst of geen kunst, verruimt niet alleen zijn blik op de kunst, maar ook op de wereld. Zo’n open blik biedt een scala aan ongekende mogelijkheden. Letterlijk ongekend, want wat je niet eerder zag kende je ook niet.
mesa, 1996-2007, Kröller-Müller Museum, Otterlo
herman de vries, vergankelijkheidswerk, beenderen en hout, 2012-2013. © collectie herman & susanne de vries, Eschenau
De manier waarop herman de vries de wereld beleeft en in zijn kunst verwerkt heeft te maken met zijn zenboeddhistische instelling. Zoals meer kunstenaars in de jaren zestig op zoek naar nieuwe wegen, maakte hij kennis met de opvattingen van de zenboeddhistische filosoof Daisetz T. Suzuki. Deze was de leermeester van componist John Cage, indertijd dé grote inspirator van vernieuwende kunstuitingen. Bij zijn composities liet Cage zich vaak leiden door het toeval, en bij de uitvoering van zijn stukken speelden omgevingsgeluiden als het klepperen van een raam, gekuch van het publiek, een even grote rol als de compositie zelf – vanuit het idee dat alles deel uitmaakt van willekeurige, nooit eindigende processen en dat de essentie van het leven bestaat uit de beleving van het hier en nu, en de gelijkwaardigheid van alles wat er op een gegeven ogenblik plaatsvindt. Dit soort ideeën hebben geleid tot mooie, gekke, geestige en ook onzinnige kunstuitingen. Zoals het befaamde leeggooien van een flesje limonade in zee door Wim T. Schippers en Willem de Ridder op 29 oktober 1961 (nu weer te zien in het Stedelijk Museum Amsterdam), de schoonheid van de lichtval op een serie plastic zakjes gevuld met water door Henk Peeters (nog te zien op de tentoonstelling Ik hou van Holland, Nederlands Kunst na 1945 in het gemeentemuseum van Schiedam) en ook de happenings in de jaren zestig, waar alles wat zich op een bepaald moment voordeed tot kunst werd verheven, tot het aantrekken van je jas bij de kapstok tot het schreeuwen van Klaas komt op het Spui toe.
Het geeft helemaal niet dat de tentoonstelling met het werk van herman de vries in Schiedam is afgelopen. Een paar grasjes tussen een trottoirtegel, kale takken van een boom langs de straat, de afdruk van een poot in de sneeuw…je hoeft er niet speciaal voor naar een museum.
Herman de vries komt terug op de komende Biënnale in Venetië. Werk van hem is dan te zien in het Rietveldpaviljoen en hij zal iets maken op een eilandje in de lagune. Of misschien laat hij het eilandje gewoon het eilandje, dat zou ook heel goed kunnen.
De ideeën van herman de vries zijn nog springlevend en altijd geldend. Toch is het het jammer dat er voor herman de vries is gekozen op de Biennale. Er zijn nog wel andere Nederlandse kunstenaars die iets te vertellen hebben over de tijd waarin wij leven, met kunst die nu van belang is. Bijvoorbeeld iemand als Joep van Lieshout, of zijn naamgenoot, Erik van Lieshout. Allebei hebben ze iets te melden over de wereld van nú, niet zo lieflijk met grasjes en zo, maar ook gewelddadig. Ook dat is de realiteit. Lees het interview van Hans den Hartog Jager met Erik van Lieshout.
http://www.hansdenhartogjager.nl/web/Artikelpagina-Lezen/Interview-met-Erik-van-Lieshout.htm
Kunst is overal 