Op de bovenetage van het Stedelijk stralen ze je tegemoet, de grote lichtbakken van Jeff Wall. Het lijken wel lichtreclames, met herkenbare beelden van realistisch ogende taferelen, maar dan zonder tekst. Zoals het beeld van een groep jongeren bij de ingang van een of ander gebouw, ze zijn nonchalant slordig gekleed, een van de meisjes draagt goudkleurige pumps, op de wit oplichtende zijkant van de luifel de prijsaanduiding voor een stuk pizza. Een weinig spectaculair beeld, in het dagelijks leven zou je er zo aan voorbij lopen. Bij nadere inspectie is de voorstelling toch minder realistisch dan je eerst dacht. De jongeren voor de zogenaamde nachtclub lijken niet speciaal gekleed voor een avondje uit en het lijkt wel of ze al urenlang in dezelfde pose staan, met een opgeheven voet voor de volgende stap die nooit komt. Het is een onwerkelijke werkelijkheid. Dat maakt dat je blijft kijken, je wil weten waar de voorstelling eigenlijk over gaat, wat is de bedoeling? Intrigerend en irritant tegelijk. Dat effect hebben bijna alle voorstellingen van Jeff Wall: duidelijk herkenbare beelden en toch vreemd. Is er wel een bedoeling? Misschien moet je die zelf maar bedenken.
In Front of a Nightclub, Jeff Wall, 2006, transparency in lightbox, 2260x3608x300 mm, courtesy the artist
Alle fotobeelden van Wall zijn zorgvuldig overdacht en bewust in scène gezet. Daarover zei hij eens dat hij net als in oude schilderstradities de alledaagse werkelijkheid in beeld wil brengen, maar nu door voorstellingen met moderne technieken te componeren. Die bouwt hij dan beeld voor beeld op na het maken van talloze voorstudies. Voor hem heeft ieder klein gebaar een betekenis die in film- en reclamemedia weggevallen is door het het gebruik van standaardgebaren; daarom fotografeert hij alles in uitsnedes die hij daarna weer vergroot. Zo is het mogelijk om die schijnbaar onbelangrijke, kleine gebaren en uitdrukkingen te tonen, die volgens hem juist zo essentieel zijn voor de weergave van de alledaagse werkelijkheid.
view from an apartment, Jeff Wall, 2004-5, 1670 x 2440 mm
Jeff Wall is ook kunsthistoricus, en met die wetenschap is het ook een sport om in zijn werk naar verwijzingen te zoeken. Dan kijk je toch weer anders. Misschien zie je dan in het interieur van een flat met twee vrouwen en uitzicht op een haven een hedendaagse versie van een interieur van Pieter de Hooch. Bij het perfect uitgelichte beeld van een vlekkerig vaatdoekje ( Just washed, 2007), zo’n onooglijk ding waar je gewoonlijk geen enkele aandacht aan besteedt, laat staan dat je het speciaal gaat fotograferen, moest ik ook denken aan Manet met zijn voorliefde voor het afbeelden van doodgewone dingen uit het dagelijks leven. Voor veel van zijn tijdgenoten was dat te min en ook onbegrijpelijk. Maar Manets oude gerimpelde citroen hangt nu wel in een museum, evenals het vaatdoekje van Wall.
Le Citron, Eduard Manet, 1880, musée d’Orsay
Bij het beeld van een nietszeggend stukje straat, wat gras, een hek, een steen op het trottoir, een electriciteitspaal, in het onbestemde licht van de vroege ochtend, de lantaarns zijn nog niet uit, voel ik de leegte van de dag die nog moet beginnen. Daar hoef ik verder niets bij te bedenken, dat kan ook.
Stedelijk Museum Amsterdam: Jeff Wall: Tableaux Pictures Photographs, 1996-2013, 1 maart tot 3 augustus 2014
Kunst is overal 