Verbazingwekkend hoeveel mensen er op kunst afkomen. Neem de Documenta in Kassel: dit jaar waren er 860 000 bezoekers, 14 % meer dan de vorige keer. De Manifesta in Genk trok afgelopen zomer ook een record aantal mensen en het in afgelopen september geopende Stedelijk Museum in Amsterdam heeft nu al bijna het aantal bezoekers binnen waarop een heel jaar gerekend was. Je kan niet anders concluderen dan dat er een grote behoefte aan kunst is, misschien zelfs een honger naar kunst. In iedere stad staat museumbezoek nummer een op de lijst, zonder kunstmuseum telt een stad niet mee – liefst ontworpen door een wereldberoemd architect, hoe spectaculairder hoe beter. Wat trekt al die mensen naar de kunst? Om te beginnen stel ik mijzelf die vraag. Waarom wil ik zo graag naar de Documenta, naar de Biënnale naar het Stedelijk en zo meer? Ik denk uit nieuwsgierigheid: waar komen de kunstenaars mee, waarom de keuze voor bepaalde kunstenaars en andere niet? Maar ook altijd de hoop op iets wat ik nog nooit eerder heb gezien, iets dat mij zal verrassen, iets dat ik nooit eerder heb meegemaakt.
Zoals bij de installatie van Pierre Huyghe op de afgelopen Documenta, een mysterieus braakland, twee uitgemergelde honden, een liggend naakt met een zoemende bijenkorf als hoofd.
Zonder titel, Pierre Huyghe, Documenta 2012
Ik stelde de vraag ook aan bekenden en dit waren zo’n beetje de antwoorden: om op de hoogte te blijven van wat kunstenaars tegenwoordig maken en waarom ze worden uitgekozen; omdat kunst een speciale manier is om te kijken hoe het nu met ons gaat, als cultuur of samenleving; omdat je soms ontroerd wordt, vaak verrast, soms teleurgesteld, met andere woorden, er gebeurt iets met je; omdat je weer wordt uitgedaagd vat te krijgen op iets wat niet in woorden te vangen is.
Vele filosofen hebben in de loop der tijd geprobeerd antwoord te geven op de vraag wat kunst voor ons betekent. Plato ging ooit uit van het idee dat kunst slechts een afspiegeling is van een ideale wereld; volgens Wittgenstein, vermaard om zijn taalfilosofie, behoort de kunst tot het gebied waar geen woorden voor zijn, het onzegbare; voor de pessimist Schopenhauer was kunst het enige lichtpuntje in een tragische wereld; voor weer andere filosofen is kunst onder andere een middel om de wereld te kunnen begrijpen (verstehen), in tegenstelling tot de exacte wetenschappen die de wereld voor ons verklaren (erklären).
Voor hersenonderzoeker Dick Swaab is het duidelijk. Zijn conclusie is dat onze hersenen bij het ervaren van mooie kunst de stof dopamine afgeven, waardoor wij een fijn gevoel krijgen. Niks geen filosofenpraat, het is gewoon vanwege het effect van dat chemische stofje, dat we zo graag op kunstbezoek gaan.
Kennelijk werkt mijn dopamine-afgifte op volle toeren bij het zien van de Rozenvingerige dageraad van Willem de Kooning in het Stedelijk, iedere keer weer.
Rosy Fingered Dawn at Louise Point, 1963,Willem de Kooning
Kunst is overal 