Hij is mijn held. In China is het gevaarlijk om te zeggen wat je denkt, maar Ai Weiwei laat zich niet de mond snoeren. Bij zijn onderzoek naar de namen van de schoolkinderen die bij de aardbeving in Sichuan omkwamen – waarbij de slecht gebouwde scholen als eersten instortten en het aantal dode kinderen niet bekend mocht worden – werd hij ’s nachts op zijn hotelkamer in Chengdu door de politie in elkaar geslagen. Daarna kreeg hij een hersenbloeding waaraan hij met spoed geopereerd moest worden. Dat gebeurde in München, toen hij bezig was met zijn tentoonstelling So Sorry, over de omgekomen schoolkinderen. Aan de gevel van het museum hing hij 9000 schoolrugzakjes. Bij elkaar vormden ze in Chinese tekens de zin “ze heeft zeven jaar gelukkig in deze wereld geleefd”, een uitspraak van een van de moeders over haar overleden dochtertje. Die duizenden gekleurde rugzakjes bij elkaar, een ontroerend gezicht.
Ai Weiwei laat niet af. Op alle mogelijke manieren ageert hij tegen de corruptie en de verregaande beperking van meningsuiting in China, ook al is zijn blog geblokkeerd, staat hij onder huisarrest en werd zijn atelier in Beijing vernield. Ondertussen is hij een wereldberoemd kunstenaar, ontwierp hij met het Zwitserse architectenbureau Herzog & de Meuron het spectaculaire ‘vogelnest’ stadion in Beijing en werkt hij met 100 architecten aan de bouw van een stad in de Gobiwoestijn. Van hem en Herzog & de Meuron is ook het ontwerp voor het zomerpaviljoen 2012 van de Serpentine Gallery in Hyde Park.
De Chinese overheid heeft wel lef. Stel je voor dat de Nederlandse regering iemand als Rem Koolhaas vanwege kritische opmerkingen verbiedt op reis te gaan, zijn kantoor vernietigt, beslag legt op zijn rekeningen…de wereld was te klein. Fijn land, China. Volgens Amnesty International wordt in China de doodstraf vaker toegepast dan elders, jaarlijks vinden meer dan 1000 executies plaats.
De beelden van Ai Weiwei vertellen veel over China. Op het eerste gezicht doen ze nogal simpel aan, maar als je je erin verdiept kom je achter meer betekenislagen. Zoals bij Sunflower Seeds, twee rechthoekige tapijten van 8 miljoen porseleinen steentjes in de vorm van zonnebloempitten. Die werden door een heel dorp stuk voor stuk met de hand beschilderd, maar in het grote geheel vallen de verschillen tussen de steentjes helemaal weg. Op het Plein van de Hemelse Vrede zien de met rode vlaggetjes zwaaiende Chinezen er toch ook allemaal hetzelfde uit? Zonnebloempitten waren ook het enige voedsel tijdens de grote hongersnood onder Mao, die zichzelf als de zon beschouwde en het Chinese volk als zonnebloemen, het gelaat naar de zon gewend; verder, porselein is een typisch Chinees product dat in grote hoeveelheden wordt geproduceerd en nagemaakt. De installatie Forever, een cirkel van 42 op verschillende manieren aan elkaar gelaste fietsen, doet denken aan de massa’s Chinezen op de fiets. De fietsen kunnen niet los van elkaar, anders stort het hele bouwsel ineen. En zo is er nog meer.
Ai Weiwei noemt zichzelf een conceptueel kunstenaar. Het idee is het belangrijkste zegt hij, daarna kan hij met de uitvoering nog alle kanten op. Zijn grote voorbeeld was Marcel Duchamp, met zijn opvatting dat alles kunst kan zijn, ook het meest banale. Joseph Beuys’ idee over kunst als sociale sculptuur, voor mensen en door mensen, vormde een van Ai Weiwei’s inspiratiebronnen voor het werk Fairytale tijdens de Documenta in 2007, toen hij 1001 Chinezen naar Kassel liet overkomen en hen plaats liet nemen op 1001 antieke Chinese stoelen. Een aantal Chinezen besloot daarna niet meer terug te gaan naar China.
In de Pont in Tilburg zijn niet alleen installaties van Ai Weiwei te zien, maar ook video’s van performances en interviews.
Ai Weiwei in de Pont tot en met 24 juni 2012.
Voor uitgebreide informatie over de tentoonstelling download de catalogus:
http://www.louisiana.dk/uk/Menu/Exhibitions/Past+exhibitions/Ai+Weiwei
52.374656
4.898347
Kunst is overal 